از همبستگي ملي تا همگرايي منطقه اي:
اگر به گذشته هاي دور و به دوران شاهنشاهی بزرگ هخامنشيان نگاه كنيم ، مي بينيم كه رمز موفقيت آن ها در حفظ وحدت ملي سرزمين هاي ايراني ، چيزي جز حاکميت روح دموکراسی و احترام متقابل بين پيروان اديان و اقوام مختلف نبوده است. آنان بر پايه اصل سازگاري مسالمت آميز و حفظ حقوق مدني و تساهل مذهبي توانسته بودند حكومتي را بنيان گذارند كه بر جهان آن روز در كمال آزادگي فرمان مي راند و مي بينيم كه پس از آن ها ، جانشينان الكساندر مقدوني اگر چه از نظر نظامي به پيروزي هايي دست يافتند ولي هرگزنتوانستند از نظر فرهنگي بر منطقه غالب شوند. حتا پس از آن ها اقوام مهاجم ديگر نيز همچون عرب ها و مغول ها نه تنها موفق نشدند فرهنگ خود را بر منطقه مسلط كنند بلكه به تدريج در فرهنگ پربار ايراني حل شدند و به آيين هاي ايراني گردن نهادند و اين ، اوج توانمندي و قدرت فرهنگ ايران را نشان مي دهد.
اما در حال حاضر به نظر مي رسد كه عدم تساهل ديني و عدم رعايت حقوق مدني اقوام و گروه هاي مختلف مردم از جمله عوامل احتمالي هستند كه مي توانند در دراز مدت اين همبستگي را نامحقق سازند. از سويي ديگر بايد توجه داشت كه اين گستره بزرگ در حال حاضر از چند سوي مورد تهاجم فرهنگي و حتا سياسي قرار دارد. از سويي مي بينيم كه هم اكنون 15 كشور در اتحاديه اروپا عضو هستند و 13 كشور انتظار ورود به آن اتحاديه را مي كشند و درآينده نزديك اعضاء مهمان اين اتحاديه همچون تركيه ، جمهوري اران ( آذربايجان ) ، ارمنستان و گرجستان نيز به اعضاء دائم اين اتحاديه مي پيوندند و ما در پشت مرزهاي كشورمان در آن سوي ارس با اروپا همسايه مي شويم و به اين ترتيب فرهنگ اروپايي در بخش هاي وسيعي از سرزمين هاي ايراني حاكم مي شود.
از سوي ديگر تاجيكستان و افغانستان و برخي ديگر از كشورهاي آسياي ميانه براي در امان ماندن از بحران هاي گوناگون به آغوش آمريكا پناه مي برند و رفته رفته از نظر فرهنگي از ما دور مي شوند. همچنین مي بينيم كه هر چند ماه يك بار شوراي همكاري خليج فارس بيانيه هاي دخالت جويانه اي را در مورد جزاير سه گانه ايراني تنب كوچك ، تنب بزرگ ، ابوموسا منتشر مي كند.
به اين ترتيب در حالي كه تئوريسين هاي غربي برای خود نداي جهاني شدن سرمي دهند و به همبستگي و همگرايي منطقه اي و تشكيل اتحاديه هاي بزرگ پولي ، سياسي ، نظامي و فرهنگي روي می آورند ، در منطقه ما گرایش های ناسيوناليستي قومی را در برابر ناسیونالیسم ملی ترويج مي كنند و اقوام را به سراب استقلال مي فريبند. چون شك نيست كه تسلط اقتصادي ، سياسي و فرهنگي بركشورهاي كوچك كه به صورت « قوم - دولت » تشكيل مي شوند و مي كوشند كه خود را « دولت - ملت » جا بزنند ، بسيار راحت تر از تسلط بر « فرهنگ – ملت » هاي بزرگي مثل ايران است. آنان دراين ميان مي كوشند تا ضمن دامان زدن به تعصبات قومي ، تعصبات مذهبي را نيز تحريك كنند و از راه هاي گوناگون ، تحقق « فرهنگ - ملت » را خصوصاً در فلات ايران دست نيافتني جلوه دهند .
در اين ميان دولت دولت تركيه نيز دست به كار شده و گروهي مزدور را در آذربايجان و مناطق آذري نشين ايران به كارگرفته است و در ترويج انديشه هاي جدايي طلبان پان تركيسم تلاش مي كند و در اين راه تا آن جا پيش رفته اند كه از قهرمانان ملي ما مثل بابك خرمدين سوءاستفاده مي كنند و آن ها را که در صورت درايت و هوشمندي مسئولان مي توانند به عنوان نهادهايي از وحدت ملي ايرانيان شناخته شوند ، به عنوان دست آويزهايي براي تفرقه افكندن و قوم گرايي به كار مي برند.