عدم حضور یا فقدان نظرات و دیدگاه‌های زنان در جامعه اطلاعاتی حكایت از این دارد كه فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطاتی «جدید» نیز انعكاس دهنده‌ی بسیاری از الگوهای جنسیتی است كه طی دهه‌ها در سطح رسانه‌های «قدیمی» نیز شاهد آن بوده‌ایم كه البته این الگوها را نمی‌توان از روابط جنسیتی موجود در جامعه به عنوان یك كل جدا كرد.


به گزارش خبرنگار سرویس «نگاهی به وبلاگ‌ها»ی ایسنا دكتر شیرین احمدنیا استادیار دانشگاه علامه طباطبایی در وبلاگ http://rezairavani.blogfa.com پیرامون جایگاه زنان در جامعه اطلاعاتی نوشته است:


در سراسر دنیا زنان امروزه فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی را در جهت اهداف جنبش زنان بكار می گیرند. ارتباطات الكترونیكی، شبكه‌سازی زنان و اقدامات جلب حمایت برای ایشان را به روش‌هایی كه قبلا امكان‌پذیر نبودند، تسهیل می‌كند.


سؤالاتی كه در ارتباط با زنان پیش روی ما قرار دارد عبارت است:


- آیا زنان به عنوان نیمی از جمعیت هر جامعه، به طرز مناسبی در دنیای فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطات حضور موثر دارند؟ یا اینكه الگوهای دیرینه‌ی نابرابری جنسیتی و تبعیض علیه زنان در عرصه‌های اجتماعی و اقتصادی همچنان‌كه در رسانه‌های قدیمی معمول بوده، در این‌جا نیز دوباره تكرار می‌شوند؟


آیا موضوع شكاف دیجیتالی جنسیتی در این ارتباط مورد بحث قرار خواهد گرفت.


- نحوه حضور زنان در این عرصه واقعا چگونه است و آنان به عنوان بخشی از مشاركت‌كنندگان در جامعه اطلاعاتی به چه مشغولند؟


در این ارتباط وعده‌های اصلی فناوری اطلاعاتی و ارتباطات و منافع واقعی این فناوری‌ها در جهت توانمندسازی گروه‌های زنان فعال و نیز موانع موجود مورد توجه قرار می‌گیرد.


جامعه اطلاعاتی، یك مفهوم نسبتاً جدید


برخی بر این باورند كه هنوز تعریفی عام از جامعه اطلاعاتی واقعا وجود ندارد و تعاریف پیشنهاد شده اغلب نارسایند و فقط موضوعات خاص یا تاثیرات ویژه‌ای را مورد توجه قرار می‌دهند. با این همه، به طور كلی بسیاری به این موضوع اذعان دارند كه جامعه اطلاعاتی پدیده‌ای است كه در هر جنبه از زندگی افراد نفوذ پیدا كرده است و بر تك تك سلولهای جامعه و هر بخش از فعالیت‌های آن تاثیر گذاشته است.


اعتقاد بر این است كه سه عنصر اصلی یعنی دانش و اطلاعات؛ ازدیاد فناوریهای اطلاعات و ارتباطات و دسترسی و كاربرد فناوری های اطلاعات و ارتباطات، اساس و بنیان جامعه اطلاعاتی را تشكیل می‌دهد.


طبق گزارش نهایی برنامه‌ی «فرصت دیجیتالی» از جانب برنامه عمران ملل متحد (UNDP, ‌٢٠٠١) «فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطاتی به عنوان تواناساز قدرتمندی برای اهداف توسعه شناخته می‌شود. چرا كه ویژگی‌های منحصر به فرد آن، ارتباطات و تبادل اطلاعات را به طور قابل توجهی بهبود می‌بخشد و منجر به تقویت و ایجاد شبكه‌های جدید اجتماعی و اقتصادی می‌شود.


فناوریهای اطلاعات و ارتباطات فراگیر و چندجانبه عمل می كنند


این فناوری‌ها را می‌توان در مورد محدوده‌ی وسیعی از فعالیت‌های انسانی از استفاده شخصی گرفته تا تجارت و حكومت به كار گرفت.


این فناوری‌ها، تواناساز (enablor) عمده‌ای در خلق شبكه‌ها است و در نتیجه كسانی كه به این شبكه‌ها دسترسی دارند را قادر می‌سازد تا از دستاوردهای حاصله كه با افزایش استفاده فزونی می‌یابد بهره‌مند شوند.


این فناوری‌ها، انتشار اطلاعات و دانش را با آزاد كردن محتوی از جایگاه فیزیكی آن، تسریع می‌كند.


ماهیت مجازی و دیجیتالی بسیاری از تولیدات و خدمات این فناوری‌ها، این امكان را فراهم آورده كه هزینه‌های جانبی به صفر برسد یا كاهش یابد.


قدرت این فناوری‌ها در ذخیره كردن، بازیابی، طبقه بندی، تصفیه، توزیع و تسهیم اطلاعات بدون شك می‌تواند به فواید كارایی بیشتر در امر تولید، انتشار و داد و ستد منجر شود.


افزایش كارایی و كاهش هزینه‌ها در نتیجه‌ی كاربرد این فناور‌ی‌ها به ایجاد تولیدات، خدمات و مجاری توزیع جدید در چارچوب صنایع سنتی و نیز الگوهای تجاری نوین و صنایع جدید منتهی شده است.


با ایجاد و گسترش شبكه‌ها، این فناوری‌ها می‌توانند فراتر از محدودیت‌های زبانی و فرهنگی عمل كرده و از طریق امكان دادن به افراد و گروه‌ها برای زندگی و كار در هر گوشه و هرجا به اجتماعات محلی امكان می‌دهند و صرف نظر از ملیت‌شان بخشی از جامعه شبكه‌ای جهانی را تشكیل دهند و سیاست‌های جاری و ساختارهای محدودكننده‌ی قانونی و نظام‌مند فعلی كه در درون ملت‌ها و میان آنها عمل می‌كنند را به چالش بكشند.


در سطح جهان همگان اذعان می دارند كه بخش فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطاتی سریع‌ترین حوزه رشدیابنده‌ی اقتصاد جهانی است.


در عین حال، در تمامی كشورها فرایند ساخت جامعه اطلاعاتی بر توسعه فرایندهای فنی و زیربنایی متمركز شده است كه از نقطه نظر جنسیتی خنثی یا بی‌طرف تلقی می‌شود.


حضور یا غیبت زنان، مسأله‌ی شكاف دیجیتالی جنسیتی


با درنظر گرفتن مباحث جنسیتی، گاه عنوان می‌شود كه فناوری‌های اطلاعات و ارتباطات می‌توانند آن‌چنان‌كه در اعلامیه پكن و برنامه اقدام آن همانند سایر اسناد ملل متحد تشخیص داده شده است به عنوان ابزاری برای بهبود شرایط برابری جنسیتی و افزایش توانمندی‌های اجتماعی، سیاسی و اقتصادی زنان به خدمت گرفته شوند. اما با این‌حال برخی همچنان معتقدند كه این فناوری‌ها می‌توانند به نابرابری‌های موجود مبتنی بر جنسیت در زمینه‌ی فرصت‌ها و منابع تداوم بخشیده و اشكال جدیدی از نابرابری میان زنان و مردان را بوجود بیاورند.


در كنفرانس مقدماتی وزیران كشورهای اروپایی برای اجلاس جهانی جامعه اطلاعاتی تاكید گردید كه برابری جنسیتی باید همه حوزه‌های فناوریهای اطلاعات و ارتباطات را شامل شود كه عبارتند از:


- كاربران


- تولید كنندگان


- سیاست گذاران