چپ دستی و راست دستی

چپ دستی یا راست دستی

نگاه اجمالی

* شما راست دست هستید یا چپ دست؟

* چه چیزی باعث شده راست دست یا چپ دست شوید؟

* آیا می‌توان چپ دستی را به راست دستی تغییر داد؟

نوزاد انسان نه «راست دست» و نه «چپ دست» است، ولی در ماههای اول زندگی کم کم به یکی از دستها تمایل بیشتری را نشان می‌دهد. در شش ماهگی اکثر نوزادان دو دست را بطور مساوی بکار می‌برند و در پایان سال اول زندگی تمایل به یکی از دستها قابل مشاهده و تشخیص است. در طی دومین سال نیز کودکان گاهی دست اصلی خود را به دیگری تغییر می‌دهند، ولی تعداد این تغییر کمتر از سال اول است و بطوری که تعداد تغییر در سومین سال زندگی کمتر از سال دوم می‌شود تا این که در شش سالگی دیگر تقریبا ترجیح دستی ثابت باقی می‌ماند.
راست دستی یا چپ دستی
برتری یکی از دستها بر دیگری بهتر از وجود تردید در کودک است. برقراری برتری در یکی از دستها موجب احساس ثبات و اطمینان و کسب مهارتهای کامل حرکتی در فعالیتها می‌شود، اما جواب به این سوال که «برتری کدام بهتر است؟» به فرهنگ جامعه‌ای که در آن زندگی می‌کند، بستگی دارد.
دلیل قاطع و روشنی وجود ندارد که بگوییم «راست دستها» بر «چپ دستها» برتر هستند؛ اما سنت موجود این است که «راست دستی» را ترجیح می‌دهند و در فرهنگ ایران نیز همین ترجیح وجود دارد. در واقع «راست دستی» یک قرارداد « فرهنگی ــ اجتماعی » است که بیشتر مردم به حفظ آن متمایلند.
برتری راست دستی در کودکان
برای کودک بین « سه تا پنج سالگی » سالهای مهمی از نظر چپ دست یا راست دست شدن است. در این مدت کودک رفته رفته در بکار بردن یکی از دستها تاکید بیشتری می‌کند. اگر کودک را به حال خود رها کنیم، ممکن است خودبه‌خود راست دست شود، ولی این امکان وجود دارد که وی عادت به چپ دستی بکند. به همین سبب باید کودک را در بکار بردن دست راست تشویق کرد.

متاسفانه این دیدگاه در میان مردم حتی افراد تحصیلکرده وجود دارد که راست یا چپ دستی ارثی است و نباید در انتخاب یکی از دستها بر دیگری دخالت کرد و باید کودک را مطلقا به اختیار خود واگذار کرد. آنان از این می‌ترسند که اکر دخالتی در این مورد شود، ممکن است به اختلالات جسمی یا روانی نظیر لکنت زبان منجر شود، ولی باید گفت که این ترجیح دستی ارثی نیست و باید کودک را با تشویق در جهت مورد نظر هدایت کرد.
شیوع راست دستی
از زمانی که تمدن بوجود آمده و انسانها وسائل و ابزاری برای خود درست کرده‌اند، این طور احساس شده است که یکی از دستها باید نقش اول را در انجام دادن کارها به عهده بگیرد و دست دیگر آنرا کمک کند. به عللی نامشخص دست راست در همان زمانها مقدم شده است و نسلهای بعد این تقدم را به عنوان یک رسم و سنت پذیرفته‌اند. در نتیجه در تمام دنیا تعداد راست دستها بیشتر است، به گونه‌ای که بیش از نود و پنج درصد افراد راست دست هستند.
چپ دستی
با وجود آنکه جهان ما راست دست گرا است و تمام وسایل و ابزارها برای راست دستها ساخته شده‌اند، ولی تعداد چپ دستها نیز در جوامع کم نیست و این باعث شده که آنها در بکار بردن ابزار و وسایل اشکالات و مشکلاتی داشته باشند. علاوه بر این ، از همان زمانهای دور چپ دستی ناپسند بوده است و باید اقرار کرد که این ناپسندی در بین اکثر مردم هنوز به قوت خود باقی مانده است. بنابراین کودک چپ دست همیشه شرمسار و خجالت زده است و این ناراحتی زمانی به اوج خود می‌رسد که پیوسته به او توصیه شود که دست دیگر خود را بکار برد.

این گونه ناراحتی‌ها در چپ دستها سبب بی علاقگی ، ترس و احتمالا حسادت به راست دستها می‌شود. بنابراین وظیفه والدین این است که به این ناراحتی‌های کودک چپ دست آگاه باشند و به او دلگرمی‌های لازم را ارائه نمایند. کودک چپ دست نباید احساس کند که به علت چپ دستی طرد خواهد شد، یا دیگر کسی او را دوست نخواهد داشت.
علت شناسی راست دستی و چپ دستی
نظریه توارث
این عقیده وجود دارد که راست یا چپ دستی وراثتی است و چنانچه بخواهند به زور آن را تغییر دهند، ممکن است کودک به اختلالات عصبی ، مانند لکنت زبان دچار شود. همچنین گفته شده که علت راست دستی در بزرگتر و قویتر بودن نیمکره چپ مغز است. اما تحقیقات انجام شده این نظریه را رد می‌کند. یکی از روان شناسان در مورد این قضیه گفته است که: « ارثی دانستن راست دستی یا چپ دستی بدان علت بوده که تا امروز توضیح و توجیه بهتری ارائه نشده است. »
نظریه یادگیری
مطالعات دقیق نشان می‌دهد که بکار بردن دست راست یا چپ تابع قوانین یادگیری است و مانند سایر عادتها و رفتارها در نتیجه تمرین و تکرار بدست می‌آید. علاوه بر این ، تجربه نشان داده است که کودکان و بزرگسالان می‌توانند مهارتهای تازه‌ای با یکی از دو دست فرا بگیرند، بدون آنکه توجهی به نوع ترجیح دستی خود داشته باشند ( مانند یادگیری رانندگی ) و این موضوع به هیچ وجه موجب اختلالات عاطفی در آنان نخواهند شد.
تغییر چپ دستی
تغییر از چپ دستی به راست دستی امکان پذیر است، ولی نباید فراموش کرد که هر چه دیرتر اقدام شود، به همان نسبت نیز دشوارتر خواهد بود. باید توجه داشت که این تغییر احتمالا باعث ناراحتی و هیجانی شدن کودک خواهد شد و هنگامی که این تغییر با زور و اجبار باشد، ممکن است سبب لکنت زبان نیز بشود. البته این بدان معنی نیست که اگر بخواهیم چپ دستی را به راست دستی تغییر دهیم، دچار لکنت زبان خواهیم شد، بلکه تاثیر ناراحتی و هیجانهای همراه است که باعث این اختلالات می‌شود و معمولا پس از آنکه تغییر صورت گرفت و ناراحتی و هیجان کاهش پیدا کرد، این اختلالات نیز از بین می‌رود.

نکته مهمی که در تغییر چپ دستی وجود دارد، این است که نباید در این کار اجبار وجود داشته باشد. بخصوص زمانی که کودک شدیدا به حفظ چپ دستی خود تمایل دارد، نباید دخالتی کرد و بهترین کار آزادی در استفاده از دست چپ است. اگر به کودک اجبار شود، یا مقاومت او را در حفظ چپ دستی نادیده بگیریم، ممکن است که آسیبهای جسمی و روانی جبران ناپذیری به او وارد سازیم.


دانشنامه رشد

چپ دست ها بخوانند

مرجع : خبرگزاری ايرنا
آفتاب - چپ دست ها به دليل سهولت در استفاده از رايانه و رقابت با راست دست ها، به اينترنت حمله كردند. به نوشته عرب آنلاين، روان شناسان مي گويند: مجبور كردن كودكان به استفاده از دست راست، باعث ايجاد مشكلات رواني بسياري براي آن ها مي شود.
يوحنا باربارا، روان شناس و مدير اولين مركز ارائه اطلاعات و مشاوره به چپ دست ها گفت: بسياري از والدين براي اين كه دچار اشتباه نشوند و به طور نادرست كودكان خود را به استفاده از دست راست مجبور نكنند، براي مشاوره به اين مركز مراجعه مي كنند. ابزارهاي فناوري مدرن بويژه اينترنت، فرصت بي سابقه اي در اختيار چپ دست ها قرار داده تا بتوانند مشاوره ها و اطلاعات و آموزش عملي اجراي برخي از مسايل را به دست بياورند.

بسياري از پايگاه هاي اينترنتي امكان بحث و جدل و برگزاري سالن هاي گفتگوي آزاد ميان چپ دست ها ايجاد كرده و اين افراد به راحتي مي توانند با چپ دست هاي ديگر آشنا شوند.

روز جهانی چپ دست ها و مشکلات جهانی چپ دست ها

استفاده‌از دست چپ براي انجام‌كارهاي‌اصلي كه به‌اصطلاح به‌آن چپ دستي مي‌گويند و مشكلات چپ دستها سبب شد در سال ‪ ۱۹۷۶سازمان جهاني چپ دستان شكل گيرد و روز ‪ ۱۳اوت (‪ ۲۲مرداد) را روز جهاني چپ‌دست‌ها اعلام كند.

در سي سال گذشته از اين روز براي بالابردن سطح آگاهي عموم نسبت به موضوع چپ‌دستي در جهان استفاده شده است و در جهاني كه راست دست‌ها در آن اكثريت چشمگيري دارند، چپ دست‌ها براي حفظ انجمن خود باشگاه‌ها و فروشگاه‌ها و حتي سايت‌هاي خاص را در اينترنت راه اندازي كردند.

از جمله نشانه‌هاي چپ‌دستي يا راست دستي را مي‌توان بلند كردن دست در كلاس، پرتاب ‌توپ، مسواك زدن، شانه كردن، چكش زدن، آب دادن پاي‌گياه و دوختن نام برد.

"ليلا فرهاد زاده" كه‌خود يك چپ دست است، درباره مشكلات چپ دستان مي‌گويد:

در روبوسي‌كردن انتخاب گونه اول براي بوسيدن بين چپ دست‌ها و راست‌دست‌ها فرق دارد و همين امر سبب تصادم بيني‌ها مي‌شود.

وي افزود: در مهماني‌ها هم برخي چپ دست‌ها كارد وچنگال را به‌ترتيب ديگري در دست مي‌گيرند كه اين باعث اذيت بغل دستي مي‌شود ، بنابراين بايد يك چپ دست هنگام‌نوشتن و غذاخوردن اطرافش خلوت باشدو بعضا نيز اشتباها از ليوان پهلو دستيشان نوشيدني مي‌خورند.

"محمدرضا سيف‌الدين"، دانشجوي رشته معماري، مي‌گويد: تمام امكانات لازم براي ‌اين رشته تحصيلي بر اساس و الگوي راست دستي تهيه شده‌است، كه اين موضوع در دوربين‌هاي عكسبرداري هم ديده مي‌شود.

وي‌افزود : تهيه امكانات و تجهيزات مخصوص چپ دستان درمقايسه باراست دستان بسيار گران و ناياب است كه اين تبعيض بسيار سنگيني است.

وي اظهار داشت: به دليل اينكه تعداد چپ دستها در مراكز دانشگاهي‌كم‌است، مسئولان توجهي به تهيه امكانات براي آنها نمي‌كنند.

وي عنوان كرد: چپ دستان نيز نمي‌توانند به دليل نبود قيچي مخصوص چپ دستان از قيچي معمولي براي موارد مورد نياز استفاده كنند.

به گفته دكتر "مجتبي فاضل" نحوه استفاده ازاستريل اطاق‌هاي عمل و گرفتن برخي از تجهيزات پزشكي با الگوي راست دستي تهيه شده است و براي چپ دستها در ابتدا سخت است.

اين پزشك چپ دست بااشاره به اينكه چپ دستها در مدارس بخصوص در كنكور به دليل نبودن صندلي مخصوص دست چپ هميشه با خود و همكلاسي‌هايشان دچارمشكل مي شوند، گفت :نبود ميز تحرير و كار و يا ميز مطب مخصوص هم به نوعي ديگر مشكل ساز شده است.

وي با بيان اين كه تقلب از روي دست چپ دستها بسيار آسان است عنوان كرد: در بين برخي از فرهنگ‌ها نيز دست دادن دست چپي‌ها و خوردن غذا با دست چپ را نوعي بي‌احترامي مي‌دانند.

دكتر "رسول عابدي" عضو هيات علمي دانشگاه اصفهان در اين‌باره گفت: در قديم چپ دستي را عيب و علت مي‌دانستند، زماني يك مرد ژاپني حق داشت زن چپ دستش را طلاق بدهد، اسكيموها فكر مي‌كردند كه چپ دست‌ها جادوگرند، در زبان لاتيني چپ را ‪ sinisterمي‌گويند كه به معني شوم و نحس و بد يمن است.

وي‌افزود : در زبان فرانسوي براي دو واژه چپ و ناشي يك كلمه ‪ gaucheبكار مي‌رود و در زبان آلماني كلمه ‪ linkischبه معني چپ‌دست و آدم ناجور است و در همين فارسي خودمان هنوز بسياري از مردم راست را درست مي‌پندارند و چپ را بد و نادرست مي‌دانند و اصطلاحاتي مانند چشم چپ بودن، خواب زن چپ بودن، با كسي چپ افتادن و ... نمونه‌هايي از اين طرز تلقي است.

وي گفت : وسايل مختلف از وسائل آشپزخانه و قيچي وقلم خودنويس گرفته تا صفحه اعداد روي ‪ keyboardبر اساس الگوي راست دستي تهيه و طراحي شده است.

دكتر "ماشاالله كيانرسي" متخصص اعصاب نيز در اين‌باره گفت: چپ دستي زمينه ارثي دارد و تا حد زيادي ناشي از فعاليت بيشتر سمت راست مغز است و در يك بررسي، مشاهده گرديد كه حدود ‪ ۵تا ‪ ۸درصد از جنين‌ها در رحم مادر، طرف چپشان را بيشتر حركت مي‌دادند.

وي افزود: در خانواده‌هايي كه‌حتي يك والد(بخصوص مادر) چپ‌دست است، احتمال بروز چپ دستي بيشتر است.

وي افزود : محققان مغزرا به دونيم كره تقسيم كردند، كه اين دو از چندين نقطه به هم اتصال و وابستگي پيچيده‌اي دارند و اطلاعات در حال عبور از اين نواحي هستند.

وي گفت: نيم كره راست مغز مركز پردازش چيزهاي بصري و ديداري ، فضايي، حس و ادراك مستقيم، موزيك ، هنر ، قوه نبوغ است ، در حالي كه‌نيم كره سمت چپ مركز پردازش و كنترل زبان ، استدلال و برهان و كلام و سخنگويي است.

وي تصريح كرد : هريك از اين‌دو نيم كره قسمت مخالف بدن را كنترل مي‌كنند، يعني نيم كره راست دست چپ و نيم كره چپ دست راست را كنترل مي‌كند، كه اين مسئله باعث تقويت قسمت‌هاي كنترل شده از هر دو نيم كره مي‌شود.

كيانرسي افزود : با اين حال، چپ‌دستي به طور كامل ارثي يا ژنتيكي نيست، بلكه ‌عوامل محيطي رشد و نمو و حتي شرائط اجتماعي و فرهنگي نيز در آن دخالت دارد.

وي گفت: كساني كه با دست راست كار مي‌كنند معلوم نيست كه از بدو تولد راست‌دست بوده‌اند يابعدا و به اقتضاي شرائط و عوامل محيطي راست‌دست شده‌اند.

وي اظهار داشت: تشخيص چپ‌دستي و راست‌دستي در افراد و اين كه كسي واقعا چپ‌دست يا راست دست است چندان آسان نيست ونمي‌توان اين دوگروه را با اطمينان از هم جدا نمود و به همين دليل برآورد نسبت اين دو گروه در جامعه مشكل است.

وي با اشاره به اين كه گفته مي‌شود حدود ‪ ۱۰تا ‪ ۱۵درصد از مردم چپ دست هستند،افزود: درصد بسيار كوچكي هم‌هستند كه چپ و راست برايشان‌فرقي نمي‌كند.

وي تصريح كرد: امروزه در جوامع متمدن پذيرفته‌اند كه چپ دستي مطلقا عيب نيست و نبايد كودك را مجبور كرد تا با دست راست بنويسد.

نكته قابلت توجه اين است كه تني‌چند از هنرمندان طراز اول جهان كه دستي معجزه‌گر داشته‌اند، از جمله" ميكل آنژ"، " لئونارد داوينچي"،" رامبران" و "پيكاسو" چپ‌دست بوده‌اند.

"باخ"،" بتهوون"،" انيشتن"،" اسحاق نيوتن" ،" مونتسكيو"، "ابن خلدون" ، "جبران خليل جبران" ،" شكسپير" ،" چارلي چاپلين" و "فرد آستر" و بسياري ديگر نيز در زمره چپ دستها ياد شده‌اند.

مي‌گويند چپ‌دست‌ها با هوش‌ترند ولي هنوز شواهد علمي‌كافي براي‌آن وجود ندارد و گفته مي‌شود بسياري از مديران شركتهاي رايانه‌اي از جمله. ‪بيل گيتس آقاي كامپيوتر هم چپ دست است
ایستگاه

راز چپ دستی آشکار شد

گروهی از نورولوژیست های آمریکایی با مقایسه افراد راست دست، چپ دست و دو دست سرانجام موفق شدند راز مغز، ژنتیک و تفاوت های انسانی میان راست دست ها و چپ دست ها را آشکار کنند.
افلاطون و ارسطو چپ دست بودند و چارلز داروین نیز عادت به استفاده از دو دست داشته است.
براساس بررسی ها، تنها ۱۰ درصد از جمعیت دنیا چپ دست هستند و به نظر می رسد میان این افراد و راست دست ها تفاوت های رفتاری زیادی وجود داشته باشد.
به تازگی گروهی از نورولوژیست های موسسه تکنولوژی ماساچوست (ام آی تی) با اسکن مغز و با کمک آخرین فناوری های ژنتیک سرانجام موفق شدند پی به راز افراد چپ دست ببرند.
در ماههای گذشته گروهی از دانشمندان انگلیسی دانشگاه آکسفورد ژنی را با عنوان LRRTM۱ کشف کردند که عامل بروز چپ دستی است. برمبنای این تحقیق در افراد راست دست معمولا طرف چپ مغز مسئول کنترل عملکردهای سرعت و زبان و طرف راست وظیفه کنترل احساسات را به عهده دارد اما در افرادی که دارای این ژن هستند این مکانیزم برعکس است و بنابراین این افراد چپ دست می شوند.
اما به تازگی دانشمندان "ام آی تی" با بررسی مغز افراد چپ دست به نتایج جدیدی دست یافتند.
بررسی این دانشمندان نشان می دهد که مغز افراد چپ دست در رحم مادر بسیار آزادانه تر از مغز راست دست ها توسعه می یابد و بنابراین به راحتی از طراحی یک مغز استاندارد دور می شود.
به این گفته محققان، دربیشتر مردم نیمکره چپ مغز برای اجرای برنامه هایی متخصص شده است که فعالیت هایی مثل خواندن و صحبت کردن را کنترل می کنند.
این درحالی است که نیمکره راست بیشتر در فرایندهای کلی نگرانه مثل ادراک بینایی مشارکت دارد. بیشتر مردم روی نیمکره چپ مغز خود تسلط دارند و از آنجا هریک از این نیمکره ها طرف مخالف بدن را کنترل می کنند، بنابراین اکثر مردم راست دست هستند.
براساس گزارش Philadelphia Inquirer، برای سالها بسیاری از روانشناسان معتقد بودند که مغز چپ دست ها وارونه است و بنابراین توانایی زبانی این افراد در طرف راست این اندام قرار گرفته است. اگرچه این دیدگاه در برخی موارد صحیح است اما جنبه عمومی ندارد.
دانشمندان در تحقیقات خود نشان دادند که بسیاری از راست دست ها یک الگوی مشخص را در استفاده از نیمکره راست خود برای توانایی های زبانی دنبال می کنند.
در حالی که مغز چپ دست ها کمتر قابل پیش بینی است، نمی تواند از یک الگوی مشخص در انجام فعالیت های زبانی خود پیروی کند. به طوریکه توانایی زبانی حدود نیمی از چپ دست ها در طرف چپ مغز آنها، ۱۰ درصد در طرف راست و ۴۰ درصد در مناطق مختلف هر دو نیمکره متمرکز شده است.
به گفته دانشمندان آمریکایی، ژنی که به تازگی دانشمندان انگلیسی کشف کرده اند تنها در یک درصد از مجموع انسان ها بیان شده است، این درحالی است که ۱۰ درصد از مردم دنیا چپ دست هستند و به نظر می رسد که این ویژگی رو به افزایش است.
بنابراین چپ دستی بیش از آنکه وابسته به این ژن داشته باشد به صفات ارثی دیگری وابسته است که چگونگی توسعه مغز در دوران جنینی را کنترل می کنند.