alamatesoall
06-27-2011, 06:41 PM
http://pnu-club.com/imported/2011/06/694.jpg
نتایج تحقیقات علمی که توسط روان شناسان انجام شده نشان می دهد که "عذرخواهی" می تواند به افزایش سطح اعتماد بین فردی منجر گردد. اعتماد، حالت ارزشمندی است که در روابط بین فردی به خصوص در روابط افراد خانواده همیشه مورد جستجو و ارزیابی قرار می گیرد.
کسی که به راحتی برای عمل اشتباهی که انجام داده عذرخواهی می کند، به طور تلویحی به دیگران نشان می دهد که مسئولیت عملی را که انجام داده پذیرفته و آن را با دلایل ساختگی توجیه نمی کند و گناه خود را به گردن این و آن یا حوادث خارج از کنترل نمی اندازد. به عبارت دیگر این بدان معنی است که با شخصی مسئولیت پذیر روبرو هستیم. انسان های مسئولیت پذیر ارتباطات مناسب و گسترده ای با دیگران دارند، دارای احساس عزت نفس بوده و در خود و دیگران احساس آرامش و اعتماد ایجاد می کنند، به خود و به دیگران احترام می گذارند، جرأتمند بوده و می توانند احساسات بد و خوب خود را به شیوه های مناسب ابراز کنند به همین سبب می توانند به راحتی عذرخواهی نمایند.
اولین و مهمترین امتیاز معذرت خواهی همانا مسئولیت پذیری فرد است. منظور ما از مسئولیت پذیری فقط این نیست که شخص امور محوله را به خوبی انجام دهد، بلکه معنی اساسی آن این است که شخص توان پاسخ گویی داشته باشد بدین مفهوم که قادر است پاسخ و واکنش مناسب را انتخاب کرده و دائماً شرایط و اوضاع محیطی خود را مورد ملامت قرار ندهد. اغلب از زبان افراد غیر مسئول می شنویم که می گویند: من این طور بار آمده ام، کاری از دست من بر نمی آید، نمی شود، مجبور بودم آن کار را بکنم، مجبورم کردی و....
گویی این افراد طرفدار نظریه جبرگرایی هستند که به سه شکل عنوان می شود:
▪ جبر ژنتیکی: یعنی آن چه هستم و آن چه انجام می دهم ارثی است، به عنوان مثال ممکن است در مکالمات آنان چنین عبارتی را بشنویم: "اصولاً در خانواده ما همه زود از کوره در می روند!!" یا: "من به به دائی خودم رفته ام، او هم خیلی زود جوش می آورد!!" گویی این ویژگی ها و صفات به او ارث رسیده و دیگر هیچ کاری نمی تواند بکند، پس مسئولیت از گردن او ساقط می شود بنابراین نیازی به معذرت خواهی هم نیست.
▪ جبر روانی: یعنی آن چه هستم و انجام می دهم حاصل تربیت غلط من است، مثلاً می گویند: "کسی نبوده به من یاد بدهد چگونه خوب رفتار کنم!!" یا: "ما این جوری تربیت شدیم دیگه!!!" چنین افرادی نیز خطاهای خود را به گردن والدین و مربیان خود می اندازند و مسئولیت اراده و مدیریت رفتارهای خود را نادیده می گیرند.
▪ جبر محیطی: آن چه هستم و انجام می دهم ناشی از رفتار و عکس العمل اطرافیانم (همسرم، رئیس ام، بچه هایم) یا شرایط اقتصادی است. به عبارت دیگر می خواهند بگویند شرایط محیطی پیرامون آنان باعث شده چنین خطاهایی را مرتکب شوند. به عنوان مثال ممکن است پدر تند خوبی خود نسبت به اعضای خانواده را به خستگی و استرس ناشی از مسایل کاری و مالی ارتباط دهد. او نیز مسئولیت کنترل رفتار و هیجانات خود را نادیده گرفته است.
کلام این افراد نشان می دهد که می خواهند به بهانه وراثت، شرایط روانی یا محیطی و حتی ستارگان (چون متولد فلان سال یا ماه هستم ویژگی من چنین و چنان است!) از زیر بار مسئولیت رفتارهای خود شانه خالی کنند. واضح است که این افراد نمی توانند خالصانه و صمیمانه عذرخواهی کنند.
بنابراین برای انجام یک عذرخواهی خالصانه و صمیمانه، بهتر است قبول کنیم خود ما همیشه و در هر شرایطی مسئول رفتار و گفتارمان هستیم.
● چرا عذرخواهی سخت است؟
غرور و توهم این که معذرت خواهی، نشان از ضعف شخصیت است و موجب سرشکستگی مان می شود و این تصور غلط که نباید کم بیاورم!
یک اجبار فکری غلط که به ما می گوید یک انسان کامل و خوب نباید هیچ گاه اشتباه کند!
این فکر غلط که اگر معذرت خواهی کنم حتماً طرف گستاخ و جسور خواهد شد!
چون بزرگتر این جمع یا خانواده هستم، مایه شرمندگی و آبروریزی است اگر معذرت خواهی کنم!
به علت تعصب و تفکر قالبی (تفکر قالبی به نوعی از عقاید قدیمی و بدون نقد و بررسی گفته می شود که از طریق بزرگترها و یا خرده فرهنگ های محلی یا خانوادگی به ما می رسند. مثلاً این فکر که یک فرد بزرگتر نباید معذرت خواهی کند و فقط کوچکتر ها باید معذرت خواهی کنند. یا این فکر که اهالی فلان شهر همه خسیس هستند از نمونه تفکرات قالبی هستند).
در صورتی که تحقیقات نشان داده و عقل سالم می گوید تمام این افکار نادرست است.
● انگیزه های مهم برای عذرخواهی چیست؟
بازسازی یا حفظ رابطه ای که در حال ویران شدن است، رایجترین انگیزه برای یک عذرخواهی به حساب می آید. فرقی نمی کند که این رابطه، چه جور رابطه ای باشد. چه یک رابطه دوستانه باشد، یا رابطه با یک همکلاسی، همکار و یا اعضای خانواده، گاهی اوقات، همین که کسی را آزار می دهیم، نیرویی از درون، ما را وادار می کند که از آن شخص عذرخواهی کنیم ـ ولو این که هیچ رابطه ای با او نداشته باشیم ـ تنها انگیزه مان در این مواقع، از بین بردن نگرانی و رنجش آن شخص است. این انگیزه، انگیزه والایی است.
به طور کلی در روابط بین اعضای خانواده نقش معذرت خواهی بسیار پررنگ می باشد و تأثیر به سزایی در تحکیم و تلطیف عواطف جاری در فضای خانواده می گذارد. عذرخواهی صمیمانه اگر بین زوجین وجود داشته باشد در ایجاد احساس اعتماد، عشق و محبت تأثیری شگرف دارد و به این معنی است که مسئولیت رفتار اشتباه خود را به عهده می گیرم و هیچ برتری بر تو ندارم. واضح است چنین پیامی چه نقش بزرگی در ایجاد احساس اعتماد به نفس زوجین خواهد داشت و منتهی به رضایت از زندگی زناشویی خواهد شد. اما معمولاً دو دلیل دیگر هم برای معذرت خواهی وجود دارد که البته شأن و منزلت انگیزه های قبلی را ندارند.
یکی، تخفیف در مجازات است و دیگری، رهایی از عذاب وجدان. خیلی ها هستند که معذرت خواهی می کنند فقط برای فرار از تنبیه، مثلا قاتلی را در نظر بگیرید که از قاضی یا از خانواده مقتول معذرت خواهی می کند، فقط برای این که در مجازات او تخفیف قائل شوند و....
به هر حال فارغ از این که انگیزه و علت عذرخواهی چه باشد، آن چیزی که باعث می شود یک معذرت خواهی تأثیر کند، جابجا شدن احساس شرم و احساس قدرت بین طرفین معذرت خواهی است. ما با عذرخواهی، شرمی را که در وجود یک شخص دیگر تزریق کرده بودیم، از او می گیریم و آن شرم را به خودمان برمی گردانیم. در عوض، به کسی که مورد رنجش و آزارمان قرار گرفته بود، این قدرت را می دهیم که ما را ببخشد یا نبخشد.
● عذرخواهی مناسب چیست و چگونه انجام می شود؟
عذرخواهی، در واقع جبران یک خسارت روحی، جسمی یا مالی است. برای این جبران، لازم است که معذرت خواهی کننده، احساس شرمندگی اش را به زبان بیاورد. در عذرخواهی، اگرچه کلمات خیلی مهم اند، اما معمولاً کفایت نمی کنند. بیان صریح این که: "به من بگو چه کار کنم تا از من بگذری و مرا ببخشی؟" در خیلی از موارد لازم است. گاهی از اوقات ممکن است جبران خسارت های مالی که به شخصی وارد آورده اید، ضرورت پیدا کند. مثلاً ظروفی را در عصبانیت شکسته اید یا... البته در بیان چنین کلماتی هم باید خیلی احتیاط کنید تا به فرد مقابلتان برنخورد: "به من اجازه بده این خسارت را جبران کنم." "می خواهم این احساس شرم لعنتی، دست از سرم بردارد." تهیه یک هدیه مناسب هم تأثیر یک عذرخواهی شفاهی را چند برابر می کند.
عذرخواهی، خیلی بزرگتر از آن چیزی است که اغلبمان فکر می کنیم. حفظ حرمت اشخاص و حفظ حرمت خودمان به جای خود؛ اما باید قبول کرد که عذرخواهی می تواند از ارزش های انسانی هم پاسداری کند. چه بین دو نفر، چه بین چندین نفر، چه بین اعضای خانواده و چه بین دولت ها و ملت ها.
معذرت خواهی در عمل آنقدرها هم که فکر می کنیم، ساده نیست. عذرخواهی صحیح، راه و رسم خودش را دارد. یعنی اجزای مشخصی دارد که اگر حق هر یک از این اجزا به درستی ادا نشود، احتمال شکست خوردن و پذیرفته نشدن معذرت خواهی ما کم نیست. اول از همه باید در درون خودمان بپذیریم که اشتباه کرده ایم و مسؤولیت اشتباه مان را قبول کنیم. اما پس از این نکته ذهنی، نکات عینی دیگری هم هستند که به کار بستن شان، تأثیر عذرخواهی را دو چندان می کند.
در معذرت خواهی باید از اشتباه مان اسم ببریم. مثلاً چنین کلماتی برای یک عذرخواهی مناسب نیستند: "اگر باعث آزارتان شده ام، ببخشید"... "اگر به دلیلی از دست من دلخور شده ای، معذرت می خواهم"... بهتر است که اشتباه تان را هم ذکر کنید. مثلاً بگویید: "من واقعاً اشتباه کردم که پشت سرت حرف زدم. مرا ببخش...."
اشاره به این که ما خودمان هم متوجه شده ایم عملی که از ما سر زده، اشتباه بوده و باعث دلخوری فرد مقابلمان شده، مهم است. مثلاً: من می دانم که خندیدنم در کلاس، باعث دلخوری ات شد. به همین خاطر، با تمام وجودم از تو معذرت می خواهم، مرا ببخش....
عنصر دیگری که یک عذرخواهی را موثر می کند، توضیح این مطلب است که چرا و چگونه، این رنجش خاطر به وجود آمده است. نباید بگذاریم ابهامات ذهنی فردی که از ما رنجیده است، سرجایش باقی بماند. یک توضیح خوب و صادقانه می تواند خیلی از این ابهامات ذهنی را رفع و رجوع کند. مثلاً ممکن
است توضیحاتتان چیزهایی از این قبیل باشد: خسته بودم، حالم خوب نبود، ذهنم به بیماری مادرم مشغول بود، حواسم نبود و... قول می دهم که چنین اتفاقی دیگر تکرار نشود.
بخش مهمی از توضیح ما باید به همین نکته اشاره کند که آنچه مرتکب شده ایم، عمدی نبوده و قصد توهین و بی احترامی نداشته ایم. این اشاره، به شخصی که از ما رنجیده، اجازه می دهد که دیگر در مقابل ما احساس راحتی کند و در برابرمان موضع خصمانه نگیرد.
یک معذرت خواهی خوب، همچنین باید صادقانه و صمیمانه مطرح شود تا زمانی که ما به شرم و احساس گناه و پشیمانی خودمان اعتراف نکرده ایم، معمولاً طرف مقابل متوجه نمی شود که آیا ما از عملمان واقعاً پشیمانیم یا نه. حس نگرانی و شرمندگی ما به هنگام عذرخواهی، به فرد مقابل می فهماند که ما نگرانیم از این که مبادا رابطه دو طرفه مان به هم بریزد. این اظهار شرمندگی، در واقع، یک احترام مضاعف به شخصی است که از ما رنجیده است.
البته زمان هم عنصر مهمی به شمار می آید. کی عذرخواهی کنیم؟ برای یک رنجش ساده، مثلاً وقتی که حرف کسی را قطع می کنیم و اصطلاحاً وسط حرفش می پریم، اگر بلافاصله عذرخواهی نکنیم، ممکن است دیگر دیر شود و عذرخواهی مان تأثیرش را از دست بدهد. برای یک دلخوری شدید، مثلاً بابت این که یک نفر را در جمع تحقیر کرده ایم، بلافاصله عذرخواهی کردن، صورت خوشی ندارد. حتی کار را بدتر می کند. چون حواس همه جمع، روی آن موضوع متمرکز می شود و دلگیری فرد را از ما بیشتر می کند. برای عذرخواهی در چنین مواردی، باید سنجیده تر و حساب شده تر اقدام کنیم.
هنگام عذرخواهی به نکات زیر توجه داشته باشیم:
▪ گذشته را یادآوری نکنیم: به چیزی که اکنون در حال روی دادن است توجه کنیم.
به همسر یا فرزندمان بگوییم که دشمن او نیستیم؛ اگر به آرامی در مورد موضوعی توضیح می دهیم و فرزندتان به یک باره صدایش را بالا برده و از کوره در می رود کافی است به طرفش رفته و او را نوازش کنید دست خود را به آرامی در دستش قرار دهیم تا بفهمد که این مجادله بی اهمیت است.
▪ مشکلترین کلمه را به زبان بیاوریم: یک عذرخواهی واقعی می تواند یکی از دشوارترین پیشنهاداتی باشد که ما ارائه می دهیم! برخلاف تصور عموم همه افراد قادر به زبان آوردن این کلمه بوده و تا به حال هیچ کس بعد از گفتن آن دچار خطر جدی نشده است.
▪ جمله ای دلپذیر به او بگوییم: گاهی اوقات فراموش کردن حرف های آزار دهنده کسی که دوستش داریم مشکل به نظر می رسد اما اگر چیزی قابل تعریف را با آن بیامیزیم روبرو شدن با مسائل بسیار آسانتر خواهد شد.
▪ بگوییم که دوستش داریم: هنگامی که می خواهیم به حالت آشتی و صلح برگردیم به همسر یا فرزندان بگوییم که دوستشان داریم. اطمینان دادن در مورد این موضوع که احساس ما نسبت به همسر و یا فرزندمان هیچگاه و تحت هیچ شرایطی تغییر نخواهد کرد، بسیار خوب است.
نتایج تحقیقات علمی که توسط روان شناسان انجام شده نشان می دهد که "عذرخواهی" می تواند به افزایش سطح اعتماد بین فردی منجر گردد. اعتماد، حالت ارزشمندی است که در روابط بین فردی به خصوص در روابط افراد خانواده همیشه مورد جستجو و ارزیابی قرار می گیرد.
کسی که به راحتی برای عمل اشتباهی که انجام داده عذرخواهی می کند، به طور تلویحی به دیگران نشان می دهد که مسئولیت عملی را که انجام داده پذیرفته و آن را با دلایل ساختگی توجیه نمی کند و گناه خود را به گردن این و آن یا حوادث خارج از کنترل نمی اندازد. به عبارت دیگر این بدان معنی است که با شخصی مسئولیت پذیر روبرو هستیم. انسان های مسئولیت پذیر ارتباطات مناسب و گسترده ای با دیگران دارند، دارای احساس عزت نفس بوده و در خود و دیگران احساس آرامش و اعتماد ایجاد می کنند، به خود و به دیگران احترام می گذارند، جرأتمند بوده و می توانند احساسات بد و خوب خود را به شیوه های مناسب ابراز کنند به همین سبب می توانند به راحتی عذرخواهی نمایند.
اولین و مهمترین امتیاز معذرت خواهی همانا مسئولیت پذیری فرد است. منظور ما از مسئولیت پذیری فقط این نیست که شخص امور محوله را به خوبی انجام دهد، بلکه معنی اساسی آن این است که شخص توان پاسخ گویی داشته باشد بدین مفهوم که قادر است پاسخ و واکنش مناسب را انتخاب کرده و دائماً شرایط و اوضاع محیطی خود را مورد ملامت قرار ندهد. اغلب از زبان افراد غیر مسئول می شنویم که می گویند: من این طور بار آمده ام، کاری از دست من بر نمی آید، نمی شود، مجبور بودم آن کار را بکنم، مجبورم کردی و....
گویی این افراد طرفدار نظریه جبرگرایی هستند که به سه شکل عنوان می شود:
▪ جبر ژنتیکی: یعنی آن چه هستم و آن چه انجام می دهم ارثی است، به عنوان مثال ممکن است در مکالمات آنان چنین عبارتی را بشنویم: "اصولاً در خانواده ما همه زود از کوره در می روند!!" یا: "من به به دائی خودم رفته ام، او هم خیلی زود جوش می آورد!!" گویی این ویژگی ها و صفات به او ارث رسیده و دیگر هیچ کاری نمی تواند بکند، پس مسئولیت از گردن او ساقط می شود بنابراین نیازی به معذرت خواهی هم نیست.
▪ جبر روانی: یعنی آن چه هستم و انجام می دهم حاصل تربیت غلط من است، مثلاً می گویند: "کسی نبوده به من یاد بدهد چگونه خوب رفتار کنم!!" یا: "ما این جوری تربیت شدیم دیگه!!!" چنین افرادی نیز خطاهای خود را به گردن والدین و مربیان خود می اندازند و مسئولیت اراده و مدیریت رفتارهای خود را نادیده می گیرند.
▪ جبر محیطی: آن چه هستم و انجام می دهم ناشی از رفتار و عکس العمل اطرافیانم (همسرم، رئیس ام، بچه هایم) یا شرایط اقتصادی است. به عبارت دیگر می خواهند بگویند شرایط محیطی پیرامون آنان باعث شده چنین خطاهایی را مرتکب شوند. به عنوان مثال ممکن است پدر تند خوبی خود نسبت به اعضای خانواده را به خستگی و استرس ناشی از مسایل کاری و مالی ارتباط دهد. او نیز مسئولیت کنترل رفتار و هیجانات خود را نادیده گرفته است.
کلام این افراد نشان می دهد که می خواهند به بهانه وراثت، شرایط روانی یا محیطی و حتی ستارگان (چون متولد فلان سال یا ماه هستم ویژگی من چنین و چنان است!) از زیر بار مسئولیت رفتارهای خود شانه خالی کنند. واضح است که این افراد نمی توانند خالصانه و صمیمانه عذرخواهی کنند.
بنابراین برای انجام یک عذرخواهی خالصانه و صمیمانه، بهتر است قبول کنیم خود ما همیشه و در هر شرایطی مسئول رفتار و گفتارمان هستیم.
● چرا عذرخواهی سخت است؟
غرور و توهم این که معذرت خواهی، نشان از ضعف شخصیت است و موجب سرشکستگی مان می شود و این تصور غلط که نباید کم بیاورم!
یک اجبار فکری غلط که به ما می گوید یک انسان کامل و خوب نباید هیچ گاه اشتباه کند!
این فکر غلط که اگر معذرت خواهی کنم حتماً طرف گستاخ و جسور خواهد شد!
چون بزرگتر این جمع یا خانواده هستم، مایه شرمندگی و آبروریزی است اگر معذرت خواهی کنم!
به علت تعصب و تفکر قالبی (تفکر قالبی به نوعی از عقاید قدیمی و بدون نقد و بررسی گفته می شود که از طریق بزرگترها و یا خرده فرهنگ های محلی یا خانوادگی به ما می رسند. مثلاً این فکر که یک فرد بزرگتر نباید معذرت خواهی کند و فقط کوچکتر ها باید معذرت خواهی کنند. یا این فکر که اهالی فلان شهر همه خسیس هستند از نمونه تفکرات قالبی هستند).
در صورتی که تحقیقات نشان داده و عقل سالم می گوید تمام این افکار نادرست است.
● انگیزه های مهم برای عذرخواهی چیست؟
بازسازی یا حفظ رابطه ای که در حال ویران شدن است، رایجترین انگیزه برای یک عذرخواهی به حساب می آید. فرقی نمی کند که این رابطه، چه جور رابطه ای باشد. چه یک رابطه دوستانه باشد، یا رابطه با یک همکلاسی، همکار و یا اعضای خانواده، گاهی اوقات، همین که کسی را آزار می دهیم، نیرویی از درون، ما را وادار می کند که از آن شخص عذرخواهی کنیم ـ ولو این که هیچ رابطه ای با او نداشته باشیم ـ تنها انگیزه مان در این مواقع، از بین بردن نگرانی و رنجش آن شخص است. این انگیزه، انگیزه والایی است.
به طور کلی در روابط بین اعضای خانواده نقش معذرت خواهی بسیار پررنگ می باشد و تأثیر به سزایی در تحکیم و تلطیف عواطف جاری در فضای خانواده می گذارد. عذرخواهی صمیمانه اگر بین زوجین وجود داشته باشد در ایجاد احساس اعتماد، عشق و محبت تأثیری شگرف دارد و به این معنی است که مسئولیت رفتار اشتباه خود را به عهده می گیرم و هیچ برتری بر تو ندارم. واضح است چنین پیامی چه نقش بزرگی در ایجاد احساس اعتماد به نفس زوجین خواهد داشت و منتهی به رضایت از زندگی زناشویی خواهد شد. اما معمولاً دو دلیل دیگر هم برای معذرت خواهی وجود دارد که البته شأن و منزلت انگیزه های قبلی را ندارند.
یکی، تخفیف در مجازات است و دیگری، رهایی از عذاب وجدان. خیلی ها هستند که معذرت خواهی می کنند فقط برای فرار از تنبیه، مثلا قاتلی را در نظر بگیرید که از قاضی یا از خانواده مقتول معذرت خواهی می کند، فقط برای این که در مجازات او تخفیف قائل شوند و....
به هر حال فارغ از این که انگیزه و علت عذرخواهی چه باشد، آن چیزی که باعث می شود یک معذرت خواهی تأثیر کند، جابجا شدن احساس شرم و احساس قدرت بین طرفین معذرت خواهی است. ما با عذرخواهی، شرمی را که در وجود یک شخص دیگر تزریق کرده بودیم، از او می گیریم و آن شرم را به خودمان برمی گردانیم. در عوض، به کسی که مورد رنجش و آزارمان قرار گرفته بود، این قدرت را می دهیم که ما را ببخشد یا نبخشد.
● عذرخواهی مناسب چیست و چگونه انجام می شود؟
عذرخواهی، در واقع جبران یک خسارت روحی، جسمی یا مالی است. برای این جبران، لازم است که معذرت خواهی کننده، احساس شرمندگی اش را به زبان بیاورد. در عذرخواهی، اگرچه کلمات خیلی مهم اند، اما معمولاً کفایت نمی کنند. بیان صریح این که: "به من بگو چه کار کنم تا از من بگذری و مرا ببخشی؟" در خیلی از موارد لازم است. گاهی از اوقات ممکن است جبران خسارت های مالی که به شخصی وارد آورده اید، ضرورت پیدا کند. مثلاً ظروفی را در عصبانیت شکسته اید یا... البته در بیان چنین کلماتی هم باید خیلی احتیاط کنید تا به فرد مقابلتان برنخورد: "به من اجازه بده این خسارت را جبران کنم." "می خواهم این احساس شرم لعنتی، دست از سرم بردارد." تهیه یک هدیه مناسب هم تأثیر یک عذرخواهی شفاهی را چند برابر می کند.
عذرخواهی، خیلی بزرگتر از آن چیزی است که اغلبمان فکر می کنیم. حفظ حرمت اشخاص و حفظ حرمت خودمان به جای خود؛ اما باید قبول کرد که عذرخواهی می تواند از ارزش های انسانی هم پاسداری کند. چه بین دو نفر، چه بین چندین نفر، چه بین اعضای خانواده و چه بین دولت ها و ملت ها.
معذرت خواهی در عمل آنقدرها هم که فکر می کنیم، ساده نیست. عذرخواهی صحیح، راه و رسم خودش را دارد. یعنی اجزای مشخصی دارد که اگر حق هر یک از این اجزا به درستی ادا نشود، احتمال شکست خوردن و پذیرفته نشدن معذرت خواهی ما کم نیست. اول از همه باید در درون خودمان بپذیریم که اشتباه کرده ایم و مسؤولیت اشتباه مان را قبول کنیم. اما پس از این نکته ذهنی، نکات عینی دیگری هم هستند که به کار بستن شان، تأثیر عذرخواهی را دو چندان می کند.
در معذرت خواهی باید از اشتباه مان اسم ببریم. مثلاً چنین کلماتی برای یک عذرخواهی مناسب نیستند: "اگر باعث آزارتان شده ام، ببخشید"... "اگر به دلیلی از دست من دلخور شده ای، معذرت می خواهم"... بهتر است که اشتباه تان را هم ذکر کنید. مثلاً بگویید: "من واقعاً اشتباه کردم که پشت سرت حرف زدم. مرا ببخش...."
اشاره به این که ما خودمان هم متوجه شده ایم عملی که از ما سر زده، اشتباه بوده و باعث دلخوری فرد مقابلمان شده، مهم است. مثلاً: من می دانم که خندیدنم در کلاس، باعث دلخوری ات شد. به همین خاطر، با تمام وجودم از تو معذرت می خواهم، مرا ببخش....
عنصر دیگری که یک عذرخواهی را موثر می کند، توضیح این مطلب است که چرا و چگونه، این رنجش خاطر به وجود آمده است. نباید بگذاریم ابهامات ذهنی فردی که از ما رنجیده است، سرجایش باقی بماند. یک توضیح خوب و صادقانه می تواند خیلی از این ابهامات ذهنی را رفع و رجوع کند. مثلاً ممکن
است توضیحاتتان چیزهایی از این قبیل باشد: خسته بودم، حالم خوب نبود، ذهنم به بیماری مادرم مشغول بود، حواسم نبود و... قول می دهم که چنین اتفاقی دیگر تکرار نشود.
بخش مهمی از توضیح ما باید به همین نکته اشاره کند که آنچه مرتکب شده ایم، عمدی نبوده و قصد توهین و بی احترامی نداشته ایم. این اشاره، به شخصی که از ما رنجیده، اجازه می دهد که دیگر در مقابل ما احساس راحتی کند و در برابرمان موضع خصمانه نگیرد.
یک معذرت خواهی خوب، همچنین باید صادقانه و صمیمانه مطرح شود تا زمانی که ما به شرم و احساس گناه و پشیمانی خودمان اعتراف نکرده ایم، معمولاً طرف مقابل متوجه نمی شود که آیا ما از عملمان واقعاً پشیمانیم یا نه. حس نگرانی و شرمندگی ما به هنگام عذرخواهی، به فرد مقابل می فهماند که ما نگرانیم از این که مبادا رابطه دو طرفه مان به هم بریزد. این اظهار شرمندگی، در واقع، یک احترام مضاعف به شخصی است که از ما رنجیده است.
البته زمان هم عنصر مهمی به شمار می آید. کی عذرخواهی کنیم؟ برای یک رنجش ساده، مثلاً وقتی که حرف کسی را قطع می کنیم و اصطلاحاً وسط حرفش می پریم، اگر بلافاصله عذرخواهی نکنیم، ممکن است دیگر دیر شود و عذرخواهی مان تأثیرش را از دست بدهد. برای یک دلخوری شدید، مثلاً بابت این که یک نفر را در جمع تحقیر کرده ایم، بلافاصله عذرخواهی کردن، صورت خوشی ندارد. حتی کار را بدتر می کند. چون حواس همه جمع، روی آن موضوع متمرکز می شود و دلگیری فرد را از ما بیشتر می کند. برای عذرخواهی در چنین مواردی، باید سنجیده تر و حساب شده تر اقدام کنیم.
هنگام عذرخواهی به نکات زیر توجه داشته باشیم:
▪ گذشته را یادآوری نکنیم: به چیزی که اکنون در حال روی دادن است توجه کنیم.
به همسر یا فرزندمان بگوییم که دشمن او نیستیم؛ اگر به آرامی در مورد موضوعی توضیح می دهیم و فرزندتان به یک باره صدایش را بالا برده و از کوره در می رود کافی است به طرفش رفته و او را نوازش کنید دست خود را به آرامی در دستش قرار دهیم تا بفهمد که این مجادله بی اهمیت است.
▪ مشکلترین کلمه را به زبان بیاوریم: یک عذرخواهی واقعی می تواند یکی از دشوارترین پیشنهاداتی باشد که ما ارائه می دهیم! برخلاف تصور عموم همه افراد قادر به زبان آوردن این کلمه بوده و تا به حال هیچ کس بعد از گفتن آن دچار خطر جدی نشده است.
▪ جمله ای دلپذیر به او بگوییم: گاهی اوقات فراموش کردن حرف های آزار دهنده کسی که دوستش داریم مشکل به نظر می رسد اما اگر چیزی قابل تعریف را با آن بیامیزیم روبرو شدن با مسائل بسیار آسانتر خواهد شد.
▪ بگوییم که دوستش داریم: هنگامی که می خواهیم به حالت آشتی و صلح برگردیم به همسر یا فرزندان بگوییم که دوستشان داریم. اطمینان دادن در مورد این موضوع که احساس ما نسبت به همسر و یا فرزندمان هیچگاه و تحت هیچ شرایطی تغییر نخواهد کرد، بسیار خوب است.